Marjolein Houweling

Roze voetbalschoenen en monocultuur

Marjolein — Sat, 19 May 2012 07:54:16 +0000

Het heeft even geduurd voordat ze ook in de Arena begrepen dat een voetbalclub met beide benen in de samenleving moet staan en thuishaven moet zijn voor àlle voetballers uit de omgeving, niet alleen voor de jongens en mannen. En dus doet Ajax wat het al twintig jaar geleden had moeten doen: ze beginnen een (betaald) vrouwenelftal. Nu nog een samenwerking met de woningcorporaties in de Bijlmer en deelnemen aan werkprojecten en de club is volwassen. Dan ligt er eindelijk een goede basis voor succes, gedragen door de wijk, de buurt, de stad. Je kunt alleen maar internationaal meetellen als je lokaal goed bent. Act global, think local, dat werk. Vraag maar aan de filiaalmanager van Albert Heijn.
Opvallend wel, dat Ajax eerder is dan Feyenoord. Feyenoord heeft zich, door de geldzorgen, uitzonderlijk innovatief getoond. Ik hoop maar dat die creativiteit structureel is en niet verdampt zodra er weer geld binnenkomt. Een nieuw stadion zal geen geluk brengen, dat weet ik nu al. Ga maar vragen in Amsterdam. En dan niet alleen aan een Ajacied, maar aan zo’n van je hoempahoempahoempa DWS’er. Ooit landskampioen en bespeler van het Olympisch Stadion. Daar staan nu in lunchtijd een paar kantoorslaven een balletje te trappen, ik bedoel maar. Niet elke verandering is een vooruitgang. Maar het afschaffen van de monocultuur in de Nederlandse voetbalsport is een doorbraak die veel goeds zal brengen.
In het Amerikaans ijshockey – dat is een harde sport die Nederlandse mannen bij voorkeur niet beoefenen, evenals lacrosse en rugby bij onze heren niet zo populair zijn – spelen van tijd tot tijd talentvolle vrouwen mee in de herenteams. IJshockey is een hard core ‘mannensport’ en toch kunnen vrouwen meedoen. Door de ontwikkelingen in het huidige voetbal, met kunstgras, een steeds lichtere bal en verzorgd positiespel als succesformule, ligt de weg voor vrouwen in de herenvoetbalteams wijd open. De rozevoetbalschoenen zijn er al – haha. En dat straks Anita ook echt Anita is… Ik ben blij dat ik het mag meemaken, al is het op de tribune.

De Nieuwe Rembrandt

Marjolein — Thu, 26 Apr 2012 07:02:55 +0000

De nieuwe Rembrandt, de Nederlandse variant op het Belgische De Canvascollectie is een èchte blubberige polderversie van een prachtig idee. Bekende en onbekende kunstenaars kunnen anoniem – voor zover een signatuur en een stijl anoniem kunnen zijn – een kunstwerk laten beoordelen door een jury. Deze jury is op zoek naar een Nieuwe Rembrandt. Een nieuwe Rembrandt, wat betekent dat het om eigentijds werk moet gaan. Een prachtig geschilderd
stilleven werd meteen afgekeurd, want het was weliswaar perfect, maar zoiets had een tijdgenoot van Rembrandt ook kunnen maken. En we zijn niet op zoek naar oude Rembrandts, zei de jury parmantig. Lid van de jury is ondermeer Jasper Krabbé, inderdaad zoon van. In de kunstwereld staat hij niet te boek als top of the bill – ik zeg het netjes – maar de achternaam opent kennelijk ook studiodeuren. Het leek een deja vu, in Andermans Ogen beschrijf ik het televisieprogramma Idols in Art, waarin een uiterst middelmatige kunstenaar, maar wel een semi-BN’er want dat gat goed samen, het werk van andere kunstenaars afbrand. Zover gaat Krabbé natuurlijk niet. Hoeft ook niet. Een wenkbrauw fronsen lijkt me effectief genoeg. De ontmoeting van fantasie uit een roman en de werkelijkheid van de televisie was angstaanjagend. Ik heb het programma niet uit kunnen zitten, maar op Facebook zoemde het commentaar. Bij een werk van Roland Sohier vroeg Krabbé zich af wie dat was. Ga z’n schoenen een keer poetsen, zou ik zeggen, dan weet je het.
En dat terwijl de Canvascollectie zo’n sympathiek en mooi programma is. Als je een formule jat, doe het dan goed, zou ik willen adviseren. Gewoon een op een kopiëren en niets aan veranderen. Arme Rembrandt, nu moet hij weer zijn naam lenen voor een gemankeerde populariteitspoll. En hij mag zelf niet eens meedoen.

Avonturentoeslag

Marjolein — Thu, 19 Apr 2012 07:32:21 +0000

Nergens is de verborgen armoede zo groot als onder kunstenaars. In de kunsten is sprake van een lastig business model: de kosten gaan voor de baat uit. Wie schrijver wil zijn en een computer heeft, kan aan de slag. Een kunstenaar moet verf kopen, doeken en penselen. Papier, potloden. Ik zeg ‘hij’, maar de echte verborgen armoede is vooral onder de vrouwelijke kunstenaars. De beeldend kunstenaars met name, maar ook de zangeressen en actrices. Wie boven de veertig is, komt vaak in een marktmechanisme terecht dat menige loopbaan totaal verpulvert. Het mechanisme van de vrije markt, het marketingmonster dat talent opvreet en uitspuugt als ze ‘m niet meer smaken.
Ik ken een paar van die oudere capitana’s, die nooit in de gelegenheid waren om een kapitaal op te bouwen. Soms omdat ze nooit het geld hadden en alles wat ze verkochten meteen investeerden in nieuw werk, soms omdat ze simpelweg het temperament niet hadden om zich te bezinnen over hun loopbaan en verkeerde carriérekeuzes maakten. Een kennis van mij ging daardoor op haar 64e alsnog failliet. Het was eigen schuld, dikke bult, maar toch. Persoonlijke ontwikkeling en innovatie laten zich lastig in marketingformules gieten.
Onze samenleving is niet ingericht op zelfstandige, eigenwijze, vrouwelijke avonturiers. Ze wilden leven als kerels met een sigaar in de grote bek, fles bij de hand en lustig kunst maken. Maar mannen kunnen op een bank in het park slapen als het zonnetje schijnt. Vrouwen niet. Voor vrouwen gelden andere wetten.
Helaas komen de avonturiers ook vaak de vaardigheden tekort om de wereldzeeën van de marketing te bevaren, zonder zichzelf te verliezen. Daarom zijn het ook vrijbuiters, ze laten zich niet in een keurslijf duwen, hadden geen zin in lesgeven of workshops organiseren.
Die failliete mevrouw schilderde een metershoog kamerbreed portret en bood dat te koop aan voor € 80.000,-. Dat getuigt van evenveel wanhoop als bravado, maar ik hoop echt dat een gek met geld dat ding alsnog koopt (kan iemand Gerrit Zalm bellen?).
Want nogmaals, die vrouwen zijn ware levenskunstenaars en ik maak een buiging voor ze. En langzaam maar zeker groeit mijn appartement dicht dankzij de kunstwerken, want ik ben een gek zonder geld, maar iets kopen is de enige manier om mijn erkentelijkheid te betuigen voor hun levensstijl. Er zijn gelukkig heel wat meer mensen die hetzelfde doen. Maar dan toch. Iets van een fonds waar die vrouwen af en toe een beroep op kunnen doen, een soort aankoopregeling of investeringsprogramma, een avonturentoeslag, een piratenpremie, of een simpele tegemoetkoming in de noodzakelijke kosten van het levensonderhoud in die jaren vóór de AOW, zou dat kunnen? Ze zijn zo kwetsbaar in al hun kracht, onze zeerovercapitana’s.

Lieve Jongens

Marjolein — Mon, 16 Apr 2012 07:48:26 +0000

En toen zat ik opeens bij een modeshow van Teigetje en Woelrat. Ik had me nooit gerealiseerd dat ‘de jongens’ ook echt bestonden, totdat mijn uitgever me jaren geleden aan hen voorstelde. L.J. Veen was al schoorvoetend op weg om een andere weg in te slaan dan die van de literatuur en naast Mart Smeets stonden ook Hugo Borst en die jongen van Van Nieuwkerk de uiterst dubieuze Regilio Tuur op zijn schouders te slaan bij boekpresentaties. Hallo ouwe rukker, is dat nou moeilijk, een vrouw in elkaar meppen? Teigetje en Woelrat hoorden er niet meer thuis – en ik ook niet. We waren min of meer tot elkaars gezelschap veroordeeld maar het bleek reuze gezellig. Iedereen aan de champagne en wij met een flesje bier in de hand, dat alleen al schepte een band. Ik vertelde het verhaal van mijn tante. Mijn tante Olga woonde in Amsterdam aan de Schilderskade en toen haar buurjongen een manuscript had geschreven, legde hij het aan haar voor.
‘Je hebt een beetje raar boek geschreven, Simon’, gaf ze als commentaar. ‘Maar wel erg mooi.’
De Schilderskade is de Jozef Israelskade, Simon was Gerard Reve en het manuscript was van De Avonden. Mijn tante Olga is de eerste die het heeft gelezen. De jongens hadden ook mooie verhalen voor mij, over de modewereld van de jaren zeventig en de clique van bijvoorbeeld Fong Leng en Mathilde Willink, wat mij uitputtend bewijsmateriaal opleverde voor Andermans Ogen.
En dus was ik zondagmiddag samen met lieve vriend R. getuige van de eerste modeshow in Amsterdam, ergens in een pand in Osdorp. De jongens zijn hartelijk, gezellig en hebben lak aan decorum. Dat maakte de presentatie van hun collectie tot een lief feest, in tegenstelling tot wat je ziet op de diverse fashionweeks, waar aanstellerij en latent fascisme de drijveren zijn. Maar goed, dat hadden Teigetje en Woelrat in de jaren zeventig al door. Ze zijn niet voor niets hun eigen gang gegaan. Lieve jongens, wat u zegt.

Danny: sterven van schaamte

Marjolein — Fri, 06 Apr 2012 11:05:59 +0000

Jezus met een groot met neonlichtjes versierd kruis loopt van de Koopgoot naar het Willemsplein. Krijg allemaal maar de klere, mijn Pasen kan niet meer stuk. De Pasen Experience was topamusement op het hoogste Nederlands niveau. Zo’n twintigduizend mensen langs de kant. Dat belooft wat voor de kerstdagen. De Coolsingel, lijkt me. Als Yolanthe nu op tijd bezwangerd is geworden, zie ik gloriedagen voor nog meer BN’ers. Ook religie is topentertainment! Verdenk mij nu niet van cynisme, de gristelijke kerk is zelf begonnen met deze uitverkoop van hun gedachtengoed. Jezus werd in de jaren zeventig al als hippie weggezet, iets waar Robert Long ooit een heerlijk spotlied op heeft gemaakt: Jezus redt!
Entertainment als marketing tool is niet meer weg te denken uit onze samenleving. Artiesten van wie grofheid het handelsmerk is, kunnen zich met spirituele teksten een air van gevoeligheid aanmeten. En iedereen die doodsbang is voor oprecht gevoel en geen greintje respect kan opbrengen voor alles wat een diepere betekenis heeft, kan langs de kant staan applaudiseren en zich zo voordoen als iemand die wel betekenis kan verdragen. Het mes van de marketing snijdt vlijmscherp aan twee kanten.
Sterven van onbenul, ik dacht niet dat het kon, maar zie – het wonder is geschied. Hoe een samenleving haar zelfrespect ten grave kan dragen, nu te zien op uitzendinggemist.nl

‘t is maar een spelletje

Marjolein — Mon, 02 Apr 2012 07:19:20 +0000

Ik volg een studie aan Stanford University: Game Theory. On line, erg newskool met skype en sociale media. Ach ja…
Het gaat over de gebruikerspsychologie van spelletjes – álle spelletjes, niet alleen videogames, maar ook heel simpele gezelligheidsspelletjes zoals boter-kaas-eieren. Wat beweegt de spelers en waarom maken zij welke keuzes? Dat lijkt onbenullig, totdat al snel blijkt dat het speuren naar weapons of mass destruction, de logica van quota (van vissen tot vrouwen) en de keuze tussen het bekennen of ontkennen van een misdaad allemaal berusten op dezelfde basisprincipes als die van lullige spelletjes. En om het nog een graadje erger te maken: deze theoriën zijn louter wiskunde, cijfermatige keuzes op basis van winst en verlies voor de spelers. De psychologische modellen kunnen overboord, vrees ik.
Het is om te rillen om je te bedenken dat je de spelletjestheorie in de werkelijkheid terug ziet. Prisoners dillema is een populair spelletje, maar: de Amerikaanse gevangenissen zitten vol met mensen die misdaden hebben bekend, die ze niet hebben gepleegd. Maar met bekennen kom je er beter vanaf (grotere kans op een lagere straf) dan ontkennen wanneer een ander je beschuldigd. Heel frappant wordt hierbij dan de rol die de overheid speelt. Want voor een dergelijk rechtssysteem is het wel noodzakelijk dat mensen onderling elkaar niet vertrouwen. Daarom zijn geruchten over ‘inside jobs’ zoals bij 9/11 natuurlijk zo populair. Daar speelt de overheid zelf goed garen bij.
Wapens voor massavernietiging kunnen gevonden worden met behulp van het voorbeeld van de koning die een schat begraaft op plaats X,Y of Z en de piraat die gaat zoeken. De vindplaats valt gewoon uit te rekenen.
Maar de dubieuze rol van de overheid geldt ook in eigen land. Als ik met mijn schoolwiskunde kan uitrekenen waarom bijvoorbeeld een vrouwenquota absoluut noodzakelijk is voor álle partijen, voor een hele samenleving, kan een regering dat ook. En toch gebeurt het niet. Vrouwenquota wordt gecategoriseerd als een vrouwenissue, een emancipatieonderwerp. Dat is geen van tweeën het geval. Het is een economisch probleem voor de hele samenleving dat met een wiskundesommetje valt op te lossen. Een kosten-baten analyse in een matrix gevat, is genoeg.
Nog een voorbeeld? Hoe zwakker de tegenstander, hoe meer agressie. Als een dictator zijn gang kan gaan, zal hij dat doen. Voorbeelden te over.
Maar het plaatst ook geweld tegen fysiek zwakkere partijen zoals homo’s en vrouwen in een ander daglicht. Potenrammen is dan ook geen kwestie van discriminatie, die valt op te lossen met meer voorlichting; de houding van een mogelijke dader hangt af van het gesanctioneerd beleid dat het slachtoffer kan voeren. Een weerbaar iemand is minder kwetsbaar en loopt dus minder gevaar. De overheid moet zich dus niet richten op voorlichtingscampagnes om de dader ‘te verlichten’, maar moet stappen ondernemen om homo’s en vrouwen weerbaarder te maken.

Ik weet eigenlijk niet wat het grootste gevaar is: dat de overheid dit weet en weigert, of dat ze het niet weten. Wat is erger, een domme overheid of een kwaadaardige? Ik ga het even uitrekenen…

Een idool van 80

Marjolein — Sat, 25 Feb 2012 13:21:56 +0000

Hoeveel vrouwen van tachtig jaar geven een concert in een uitverkocht Paradiso? Dat kan alleen Pauline Oliveros, La Grande Dame van de elektronische, experimentele muziek. Onder het publiek waren weinig vrouwen. Een geluidskunstenares, wat Japanse meisjes die chello spelen en een handjevol vrouwen uit Spanje die een passe partout hadden voor het hele festival Sonic Arts. Wat jammer toch dat zo weinig vrouwen het vrouwelijk cultureel erfgoed beschouwen als iets om trots op te zijn. Toegegeven, makkelijk is de muziek niet die Oliveros uit haar accordeon tovert. De accordeon kennen we in ons land van schlagers en weemoedige zeemansliederen, maar zij ontsluit met haar klanken en mysterieuze tonen het universum voor ons.
Sonic Arts is een merkwaardig festival. Het is bedoeld als ontmoetingsplaats voor kunst, muziek en wetenschap. Dat kan. Het merkwaardige is dat mensen vanuit hun verstand en zintuigen al redenerend proberen door te dringen in een wereld die ver voorbij het verstand en de zintuigelijke waarneming ligt. De schema’s, getallenreeksen en theoriën vliegen als drones door de ruimte, maar ze zijn niet meer dan een plastic zwaard. Met een plastic zwaard versla je geen draak, maar wie gaat dat de heren – en die enkele dame – vertellen? Ik niet. Pauline Oliveros ook niet. Zij maakt muziek waarbij je moet kijken met je ogen dicht. Waarbij je moet zwijgen en luisteren. Muziek voor mensen die een geheim kunnen bewaren.

Ook dit beeld, zoals alles op deze website, is copyright C.Schalkwijk

Vrienden van het leven

Marjolein — Mon, 20 Feb 2012 15:47:05 +0000

‘Vrienden’ worden en zeggen ‘dat vind ik leuk’ kan een prima manier zijn om contact te leggen en bewondering te tonen. Ik kende Dorian Hiethaar alleen via Facebook, dus via foto’s, films, schilderijen en commentaar. Ik ben een trouwe bezoeker van het Lievelingsbos, ik luister naar de dieren en bestudeer de tellorgang en wederopstanding van rabarber. Ik kijk met haar mee langs de boorden van de Waal en zie hoe twee boten speciaal voor haar een pas de deux varen.
Zij en Ellen van Eldik waren te gast bij Sociëteit Elles en wat dat is ga ik niet vertellen (dat kunnen anderen beter) maar als ik u zeg de ‘creme de la creme’ van de Nederlandse damessamenleving aanwezig was, weet iedereen genoeg, toch? Ik mocht mee als introducé van Karin Spaink, een buitenkansje. Vervolgens kon ik, volkomen onverwacht, Dorian Hiethaar in levende lijve ontmoeten, wat nog leuker bleek dan gedacht.

Wat heb ik gelachen. Niet alleen omdat omdat het allemaal zo leuk was wat de kunstenaars vertelden en lieten zien, maar ook omdat het tragisch was, soms rauw en vooral: oprecht.
Een kunstenaar die over haar werk vertelt en als intermezzo haar nummer van de kamer van koophandel opdreunt, maakt meer dan een statement. Dorian schiet met scherp, ik hou daar wel van. Iemand die niet hoeft te behagen, dat alleen al is zoveel waard in dit universum van vleiers. Voeg daaraan toe dat Van Eldik de Kwestie van de Kunstenaar vanuit een andere invalshoek benaderd en de omsingeling was compleet.

Hiethaar en Van Eldik horen bij de kunstenaars waar dit kabinet het op gemunt heeft. Eigenzinnige en waarachtige denkers en doeners. En met gevoel voor humor, dus levensgevaarlijk. Het gekke is, dat terwijl links en rechts de kunstinstellingen en cultuurhuizen dreigen om te vallen en ik dagelijks mail krijg met een verzoek om financiële steun van een of ander project, ik toch het idee krijg dat dit prachtige onkruid niet uit te roeien valt. De kunstenaars lijken alleen maar mooier en weerbarstiger te worden van alle haat en venijn. Nee, leuk is het niet – maar toch, die weerbaarheid stemt vrolijk.
Kijken doe je altijd nu, stelt Dorian Hiethaar en dat heeft ze goed gezien.

Anil: te jong en te oud

Marjolein — Fri, 17 Feb 2012 13:57:03 +0000

In een Amsterdams café, laat op de avond, kon Anil Ramdas nog moeiteloos uit de tekst citeren die Bouterse in 1980, bij de staatsgreep (later de sergeantencoup genoemd) uitsprak. Ik had gezegd dat wraak niet zo erg was; rancune was erger. Dat beaamde Anil volmondig – en citeerde de zinnen van van Bouterse – eindigend op: … als rancune ons niet gedreven had. De drijfveer van Bouterse was rancune en Anil kon beginjaren tachtig al heel goed voorspellen waartoe dat zou leiden.
Hij woonde in de Venserpolder, een wijk in de Bijlmer, en waar wij de lofzang zongen over de mooie grote flats, vond hij de Venserpolder de mooiste buurt van Amsterdam. Ik was stomverbaasd, maar hij koesterde wel meer onverwachte standpunten. In de jaren daarop zag ik hem voornamelijk op televisie, en in De Balie. Onder zijn leiding werden tal van ‘kunstgrappen en grollen’ uitgehaald op de toilet. Rare geluiden, uitvallend licht en ongevraagd commentaar via een speaker. Ik heb hem toen verteld dat hij eens contact moest opnemen met mijn ome Piet. Een havenarbeider met net zo’n goed gevoel voor humor als de wc-kunstenmaker. Ik had het niet begrepen, dat was duidelijk.

Niemand kon beter dan hij de Nederlandse samenleving in de achilleshiel raken. Niet onze hypocrisie of schijntolerantie, maar ons koloniaal schuldgevoel. Het aantal subsidieaanvragen dat Ramdas gehonoreerd zag op grond van ‘multiculti’ moet aan het oneindige grenzen. Hij zei altijd precies datgene wat subsidiegevers graag wilden horen en ging er juichend met de poet vandoor om iets te schrijven of filmen wat hij wel echt wilde. Misschien werd hij ook wel gedreven door rancune, wie zal het zeggen. Het enige wat ik eraan toe kan voegen is dat 54 jaar te jong is om te sterven en te oud is voor zelfdoding. En dat mannen zoals hij 100 jaar zouden moeten worden.

De voorstelling van je leven

Marjolein — Sun, 05 Feb 2012 11:39:13 +0000

Ik barst niet zo gauw in tranen uit als ik iets moois zie, maar de voorstelling ‘Van jonge mensen, de dingen die nog komen’ was zó ontroerend – de tranen stonden echt in m’n ogen. Trudie Lute, (regisseur) en jeugdtheaterschool Meeuw hebben een productie gemaakt waar iedereen die van proza, poëzie, toneel, en muziek houdt, absoluut naar toe moet. Negen kids, (en een sprookjesmeisje met rode kaplaarsjes), spelen de sterren van de hemel. Menig volwassen acteur, actrice en theatermaker kan hier heel erg veel van leren. De teksten van de kinderen vormen een bloemlezing van de Nederlandse poëzie en met passie, toewijding, respect en gevoel brengen ze een ode aan de Nederlandse dichters van de afgelopen decennia. Inclusief een Johnny van Doorn-imitatie waarvan Johnny the selfkicker zelf van enthousiasme uit elkaar zou spatten. Vuurwerk! Het fantastische ‘Simon, wil je een stukje kaas uit het vuistje’ wordt even pestiger gebracht als het ooit bedoeld was. Schreeuwend, temerig, fluisterend en peinzend krijgt elke zin de lading en betekenis die het verdiend. En met die zinnen vertellen de kinderen elkaars en hun eigen verhaal.
Met mijn afkeer voor (veel) Nederlands theater is het in één keer afgelopen. Geen enkele keer had ik de aanvechting om te roepen: ‘geef mij die telefoon maar, dan is het opgelost’ en ik hoefde niet een keer naar de nooduitgang te zoeken omdat ik het gekunstelde, nagemaakte veel te ijdele acteerwerk niet meer kon verdragen. Ik zat op het puntje van mijn stoel en heb van elke minuut genoten. Hoe een regisseur in staat is om met minimale middelen, met onervaren acteurs en met behoorlijk complexe teksten zo’n toegankelijke, magistrale voorstelling te maken mag een wonder heten. Ja, ik ben juichend, maar dat zijn jullie straks ook.
Er is in de loop der jaren een godsvermogen aan subsidie en sponsorgeld uitgegeven aan zogenaamde multimediaproducties die omvielen van pretentie, en Lute laat zien hoe het moet: met een enkele aftandse overheadprojector. Ik hoop echt dat alle scholen in ons land de voorstelling zullen gaan bezoeken, wat zullen andere kinderen deze voorstelling leuk vinden. En schrijvers, dichters, kunstenaars en programmeerders van theaters moeten ook gaan kijken. Dit is de voorstelling van je leven.